Δευτέρα, 28 Μαΐου 2012

Η ΑΣΚΗΣΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ



 Γέροντας Σωφρόνιος Σαχάρωφ (Ζαχάρωφ) του Έσσεξ
Ο ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΣΩΦΡΟΝΟΣ

Ες τό παρόν καφάλαιον θά ποπειραθ νά κθέσω κατά τό δυνατόν συντομώτερον τάς πλέον οσιώδεις πόψεις περί τς προσευχς το ησο, τς μεγάλης ατς σκήσεως τς καρδίας, ς καί τήν πλέον γιαίνουσαν περί τς σκήσεως διδασκαλίαν τήν ποία συνήντησα ν γίω ρει. πί πολλά τη ο μοναχοί προφέρουν τήν προσευχήν ατήν  διά το στόματος, μή ναζητοντες τεχνητούς τρόπους νώσεως το νο μετά τς καρδίας. προσοχή ατν συγκεντροται ες τήν συμμόρφωσιν τς καθ’ μέραν ζως ατν πρός τάς ντολς το Χριστο. αωνόβιος πείρα τς σκήσεως ταύτης δειξεν τι νος νοται τά τς καρδίας διά της  νεργείας το Θεο, ταν μοναχός διέλθη τήν σταθεράν πείραν τς πακος καί τς γκρατείας, ταν νος ατο, καρδία καί ατό τό σμα το «παλαιο νθρώπου» λευθερωθον παρκς κ τς ξουσίας τς μαρτίας. ν τούτοις καί κατά τό παρελθόν καί κατά τόν παρόντα καιρόν ο Πατέρες νίοτε πιτρέπουν νά προσφεύγωμεν ες τήν τεχνητήν μέθοδον εσαγωγς το νο ες τήν καρδίαν. Πρός τοτο μοναχός, δίδων κατάλληλον θέσιν ες τό σμα καί κλίνων τήν κεφαλήν πρός τό στθος, νοερς προφέρει τήν προσευχήν εσπνέων σύχως τόν έρα μετά τν λέξεων: «Κύριε, ησο Χριστέ, (Υέ το Θεο)» καί πειτα κπνέων τελειώνει τήν προσευχήν: «λέησον μέ (τόν μαρτωλόν)». Κατά τόν χρόνον τς εσπνος προσευχή το νο κατ’ ρχάς  κολουθε τήν κίνησιν το εσπνεομένου έρος καί συγκεντροται ες τό νω μέρος τς καρδίας. Κατά τήν ργασίαν ταύτην πί τί χρονικόν διάστημα προσοχή δύναται νά διαφυλαχθ διάχυτος καί νος νά παραμείνη πλησίον της καρδίας, τι δέ καί νά εσέλθη ντός ατς. πείρα θά δείξη τι τρόπος οτος θά δώση ες τόν νον τήν δυνατότητα νά δη οχί ατήν τήν φυσικήν καρδίαν, λλά κενο περ τελεται ν ατή: ποία ασθήματα εσδύουν ν ατή· ποαι νοεραί εκόνες προσεγγίζουν ατήν κ τν ξω. τοιαύτη σκησις θά δηγήση τόν μοναχόν νά ασθάνηται τήν καρδίαν ατο καί νά διαμένη ν ατή διά τς προσοχς το νοός μή προσφεύγων πλέον ες οανδήποτε «ψυχοσωματικήν τεχνικήν».
   τεχνητή μέθοδος δύναται νά βοηθήση τόν ρχάριον νά νεύρη τόν τόπον, που φείλει νά σταθ προσοχή το νοός κατά τήν προσευχήν καί ν γένει ν παντί καιρ. ν τούτοις πραγματική προσευχή δέν πιτυγχάνεται διά το τρόπου ατο. Ατη ρχεται οχί λλως, ε μή διά τς πίστεως καί τς μετανοίας, ατινες εναι μόνη βάσις δί’ατήν. κίνδυνος τς ψυχοτεχνικς, ς κατέδειξεν μακρά πείρα, γκειται ες τό τι πάρχουν πολλοί νθρωποι, οτινες ποδίδουν καθ’περβολήν μεγάλην σημασίαν ες τήν μέθοδον καθ’αυτήν. Πρός ποφυγήν τς πιβλαβος παραμορφώσεως τς πνευματικς ζως το προσευχομένου συνιστται πό παλιν χρόνων ες τιυς ρχαρίους σκητς ΄σλλός τρόπος, κατά πολύ βραδύτερος, λλ’συγκρίτως ρθότερος καί φελιμώτερος καί δή: νά συγκεντροται προσοχή ες τό νομα το ησο Χριστο καί ες τούς λόγους τς εχς. ταν συντριβή διά τάς μαρτίας φθάση ες ρισμένον βαθμόν, τότε νος φυσικ τ τρόπω νοται μετά τς καρδίας.
   πλήρης τύπος τς προσευχς εναι: «Κύριε, ησο Χριστέ, Υέ το Θεο, λέησον μέ τόν μαρτωλόν». Ες τούς ρχαρίους κριβς ατός τύπος προτείνεται. Ες τό πρτον μέρος τς προσευχς μολογομεν τόν Χριστόν-Θεόν, τόν σαρκωθέντα διά τήν μν σωτηρίαν. Ες τό δεύτερον μέρος ν μετανοία ναγνωρίζομεν τήν πτσιν μν, τήν μαρτωλότητα καί τήν λύτρωσιν μν. συνδυασμός τς δογματικς μολογίας μέ΄τά τς μετανοίας περγάζεται τήν προσευχήν πληρεστέραν κατά τό θετικόν ατς περιεχόμενον. Εναι δυνατόν νά καθορίσωμεν στάδια τινά ν τή ναπτύξει τς προσευχς ταύτης:    Πρτον, εναι προφορική. Λέγομεν τήν προσευχήν διά τν χειλέων, ν προσπαθομεν νά  συγκεκντρώσωμεν τήν προσοχήν μν ες τό νομα καί τάς λέξεις.
 Δεύτερον, νοερά. Δέν κινομεν πλέον τά χείλη, λλά προφέρομεν τό νομα το ησο Χριστο καί τό λοιπόν περιεχόμενον τς προσευχς νοερς.
  Τρίτον, νοερά-καρδιακή. νος καί καρδία νονται κατά τήν νέργεια ατν· προσοχή περικλείεται ντός της καρδίας καί κε προφέρεται εχή.   Τέταρτον, ατενεργουμένη. προσευχή στερεοται ν τή καρδία, καί νευ διαιτέρας προσπαθείας τς θελήσεως προφέρεται φ’ αυτς ντός της καρδίας, λκύουσα πρός τά κε τήν προσοχήν το νοός.  Πέμπτον, χαρισματική. προσευχή νεργε ς  τρυφερά φλόξ ντός μν, ς μπνευσις νωθεν, γλυκαίνουσα τήν καρδίαν διά τς ασθήσεως τς γάπης το Θεο καί ρπάζουσα τόν νο ες πνευματικς θεωρίας. νίοτε συνοδεύεται μετά τς ράσεως το Φωτός.  βαθμιαία νάβασις ν τή προσευ΄χή εναι πλέον ξιόπιστος. Ες τόν εσερχόμενον ες τό στάδιον το γνος διά τήν προσευχήν πιμόνως προτείνεται νά ρχίζη διά τς προφορικς προσευχς, ως του ατη φομοιωθ πό το σώματος, τς γλώσσης, τς καρδίας καί τς διανοίας ατο. διάρκεια τς περιόδου ταύτης διαφέρει ες καστον. σον βαθυτέρα εναι μετάνοια, τοσούτον συντομωτέρα δός.   σκησις τς νοερς προσευχς δύναται πρός καιρόν νά συνδέηται μετά τς ψυχοσωματικς μεθόδου, τουτέστι νά φέρη χαρακτήρα ρυθμικς ρρύθμου προφορς τς εχς διά το νοερο μέσου της εσπνος κατά τό πρτον μέρος καί τς κπνος κατά τό δεύτερον, καθώς περιεγράφη νωτέρω. τοιαύτη ργασία δύναται νά εναι φέλιμος, άν χωμεν πάντοτε κατά νον τι κάστη πίκλησις το νόματος το Χριστο πρέπει νά συνδέηται διαστάτως μετ’Ατο, το Προσώπου το Χριστο-Θεο. λλέως προσευχή μετατρέπεται εςτεχνητόν γύμνασμα καί καταλήφει ες μαρτίαν ναντίον τς ντολς: «Ο λήψει τό νομα Κυρίου το Θεο σου πί ματαίω»(ξ. 20,7 καί Δεύτ. 5,11).  ταν προσοχή το νοός στερεοται ν τή καρδία, τότε εναι δυνατός πλήρης λεγχος τν τελουμένων ντός της καρδίας, δέ πάλη πρός τά πάθη διεξάγεται μετά συνέσεως. εχόμενος βλέπει τούς χθρούς προσεγγίζοντας κ τν ξω καί δύναται νά κδιώξη ατούς διά τς δυνάμεως το νόματος το Χριστο. Δία τς σκήσεως ταύτης καρδία λεπτύνεται καί γίνεται διορατική: Διαισθάνεται τήν κατάστασιν το προσώπου κείνου, περί το ποίου προσφέρεται δέησις. Κατ’ ατόν τόν τρόπον τελεται μετάβασις κ τς νοερς προσευχς ες τήν νοερν-καρδιακήν, μετά τήν ποίαν δίδεται ατενεργούμενη προσευχή. γωνιζόμεθα νά παρασταθμεν νώπιόν του Θεο ν τή νότητι καί λοτητι τς πάρξεως μν. ν φόβω Θεο πίκλησις το νόματος το Σωτρος συνδεομένη μετά τς καταπαύστου προσπαθείας τηρήσεως τν ντολν , δηγε βαθμηδόν ες τήν μακαρίαν νότητα λων τν δυνάμεων μν, τν πρότερον ξησθενημένων κ τς Πτώσεως. Κατά τόν θαυμαστόν, λλά δύσκολον καί δυνηρόν ατόν γώνα οδέποτε πρέπει νά βιαζώμεθα. Εναι σημαντικόν νά ποβάλωμεν τόν λογισμόν, στις εσηγεται ες μς τήν πιτυχίαν το μεγίστου ες τόν βραχύτερον δυνατόν χρόνον. Θεός  δέν βιάζεται τήν θέλησιν μν, λλ’ οτε ες Ατόν εναι δυνατόν νά πιβάλωμεν διά τς βίας νά πράξη ,τιδήποτε. Τά πιτυγχανόμενα διά τς βίας τς θελήσεως μέσω τς ψυχοσωματικς μεθόδου δέν διατηρονται πί μακρόν, καί τό κυριώτερον, δέν δηγον ες τήν νωσιν το πνεύματος μν μετά το Πνεύματος το Ζντος Θεο. ν τας συνθήκαις το συγχρόνου κόσμου προσευχή παιτε περάθρωπον νδρείαν, διότι ες ατήν νθίσταται τό σύνολον τν κοσμικν νεργειν. Διαμονή ν περισπάστω προσευχή  σημαίνει νίκην φ’ λων τν πιπέδων της φυσικς πάρξεως. δός ατη εναι μακράκαι κανθώδης, λλ’ ρχεται στιγμή κατά τήν ποίαν κτίς το Θείου Φωτός διαπέρα τό πυκνόν σκότος καί δημιουργε νώπιον μν ρωγμήν, διά μέσου της ποίας βλέπομεν τήν Πηγήν το Φωτός τούτου. Τότε προσευχή το ησο λαμβάνει κοσμικς καί περκοσμίους διαστάσεις. «Γύμναζε δέ σεαυτόν πρός εσέβειαν· γάρ σωματική γυμνασία πρός λίγον στίν φέλιμος, δέ εσεβεία πρός πάντα φέλιμος στίν, παγγελίαν χουσα ζως τς νν καί τς μελλούσης. Πιστός λόγος καί πάσης ποδοχς ξιος· ες τοτο γάρ καί κοπιμεν... τι λπίκαμενεπι Θε ζώντι, ς στί Σωτήρ πάντων νθρώπων... Παράγγελλε τατα καί δίδασκε» ( ’ Τίμ. 4,7-11). τήρησις τς διδαχς ταύτης το ποστόλου ποτελε τήν πιστοτέραν δόν πρός τόν ναζητούμενον. Εναι δύνατον νά διανοηθμεν τι διά τεχνητν μέσων ποκτται θέωσις. Πιστεύομεν τι Θεός λθεν ες τήν γν, πεκάλυψε τό μυστήριον τς μαρτίας καί δωκεν ες μ’ς τήν χάριν τς μετανοίας, μες δέ προσευχόμεθα: «Κύριε, ησο Χριστέ, Υέ το Θεο, λέησον μέ τόν μαρτωλόν», π’ λπίδι τς συγχωρήσεως καί τς καταλλαγς ν τ νόματι Ατο. Τούς λόγους «λέησον μέ τόν μαρτωλόν» δέν γκαταλείπομεν καθ’ λην τήν ζωήν μν. τελεία νίκη πί τς μαρτίας εναι δυνατή οχί λλως, ε μή διά τς νοικήσεως ν μίν το δίου το Θεο. Τοτο ποτελε τήν θέωσιν μν, νεκα τς ποίας καθίσταται δυνατή μεσος θεωρία το Θεο «καθώς στι». Τό πλήρωμα τς χριστιανικς τελιότητος εναι κατόρθωτον ν τος ρίοις τς γής. γιος ωάννης Θεολόγος γράφει: «Θεόν οδείς ώρακε πώποτε· Μονογενής Υός ν ες τόν κόλπον το Πατρός κενος ξηγήσατο» (ωάν. 1,18). διος δέ διαβεβαιοί μς τι ν τ μέλλοντι αώνι θά συντελεσθ θέωσις μν, διότι «ψόμεθα Ατόν καθώς στί» (ωάν. 3,2). «Πς χων τήν λπίδα ταύτην... γνίζει αυτόν, καθώς κενος γνός στι... πς ν Ατ μένων οχ μαρτάνει· πς μαρτάνων οχ  ώρακεν Ατόν οδέ γνωκεν Ατόν» (ωάν. 3,3 καί 6). Εναι φέλιμον νά διαποτισθμεν πό το περιεχομένου ατς τς πιστολς, να πίκλησης το νόματος το ησο γένηται νεργός, σωτήριος, να «μεταβμεν» κ το θανάτου ες τήν ζωήν» (πρβλ. ωάν. 3,14) καί λάβωμεν «δύναμιν ξ ψους» (Λούκ. 24,49).  ν κ τν πλέον θαυμασίων βιβλίων τν σκητν Πατέρων εναι «Κλίμαξ» το γίου ωάννου το Σιναΐτου. ναγινώσκεται πό τν ρχαρίων μοναχν, λλά χρησιμεύει καί ς αθεντικόν κριτήριον διά τούς τελείους. (Εναι σως περιττόν νά επωμεν τι τελειότης πί τς γής οδέποτε εναι πλήρης). Παρόμοιον τί δυνάμεθα νά διαπίστωσωμεν καί ες ,τι φορ ες τήν προσευχήν το ησο. Δί’ ατς προσεύχονται κατά τήν διάρκειαν πάσης ργασίας πλοί καί εσεβες νθρωποι· δί’ ατς ντικαθίστανται α κκλησιαστικαί κολουθίαι· ατήν «νοερς»προφέρουν ο μοναχοί , ερισκόμενοι ν τ να κατά τόν χρόνον τν κολουθιν· ατη συνιστ σαύτως τό κατ’ ξοχήν ργον τν μοναχν ν τος κελλίοις καί τν ρημιτν-συχαστν. ργασία τς προσευχς ταύτης συνδέεται στενώτατα μετά τς θεολογίας το Θείου νόματος. χει ατη βαθείας δογματικς ρίζας, ς καί λη σκητική ζωή τν ρθοδόξων: Συμβολίζει ρμονικς μετά τς δογματικς συνειδήσεως. προσευχή ες τίνας τν μορφν ατς γίνεται ληθς πρ καταναλίσκον τά πάθη (βλ. βρ. 12,29). ν ατή περικλείεται Θεία δύναμις, τις νιστά τούς νεκρωθέντας κ τς μαρτίας. Εναι φς, περ λαμπρύνει τόν νον καί μεταδίδει ες ατόν τήν κανότητα τς διακρίσεως δυνάμεων ατινες νεργον «ν τ κόσμω»· παρέχει σαύτως τήν δυνατότητα τς εωρίας τν τελουμένων ντός του νο καί τς καρδίας μν: «Διικνουμένη (ατη) χρι μερισμο ψυχς τέ καί πνεύματος, ρμν τέ καί μυελν καί κριτική νθυμήσεων καί ννοιν καρδίας» (πρβλ. βρ. 4,12). ελαβής σκησις τς προσευχς τταύτης δηγε τόν νθρωπον ες συνάντησιν μετά πολλν ναντιουμένων νεργειν κεκρυμένων ν τή τμοσφαίρα. Προσφερομένη ν τή καταστάσει βαθείας μετανοίας διεισδύει ες τόν χρον, στις κεται πέραν τν ρίων «τς σοφίας τν σοφν καί τς συνέσεως τν συνετν» (’ Κόρ. 1,19). Ες τάς πλέον ντατικς κδηλώσεις ατς παιτε ατη μεγάλην πείραν καθοδήγητην. Εναι παραίτητος ες λους νεξειρέτως τούς σκοντας ατήν νημτική περίσκεψις, τό πνεμα τς συντριβς καί το φόβου το Θεο, πομονή ες πν περχόμενον π’ ατούς. Τότε γίνεται ατη δύναμις, τις συνάπτει τό πνεμα μν πρός τό Πνεμα το Θεο, παρέχουσα τήν ασθησιν τς ζώσης παρουσίας τς αωνιότητος ντός μν, χουσα δη δηγήσει μς διά μέσου βύσσων σκότους ν μίν κεκρυμένων.
   προσευχή ατη εναι μέγα δρον το ορανο πρός τόν νθρωπον καί τήν νθρωπότητα. Πόσο σημαντική εναι διαμονή (να μή επω σκησις) ν τή προσευχή, μαρτυρε καί ατή πείρα. Θεωρ πιτρεπτόν νά παραβάλω ταύτην πρός τήν φυσικήν ζωήν το κόσμου μν καί νά φέρω παραδείγματα  κ τν γνωστν ες μς γεγονότων τς συγχρόνου πικαιρότητος. Ο θληταί, προετοιμαζόμενοι διά τούς προκειμένους ες ατούς γώνας, παναλαμβάνουν πί μακρόν τάς ατς σκήσεις, στε νά κτελέσουν κατά τήν στιγμήν τς διεξαγωγς ατν ταχέως καί μετά βεβαιότητος, καί τρόπον τινά μηχανικς, πάσας τάς κινήσεις, τάς ποίας δη καλς φωμοίωσαν. κ το ριθμο τν σκήσεων ξαρτται καί ποιότητς τς ποδόσεως. δού, θά διηγηθ εσέτι γεγονός, περ συνέβη ες κύκλον γνωστν ες μέ προσώπων. Βεβαίως παναλαμβάνω πί το προκειμένου κενα, τινα κουσα ξ νός κ τν πλησιεστέρων νθρώπων πρός τά πρόσωπα ες τά ποία ναφέρονται. Ες ερωπαικήν τινά πόλιν δύο δελφοί νυμφεύθησαν σχεδόν συγχρόνως δύο νέας. μία ξ ατν το ατρός, νθρωπος ξείας ντιλήψεως καί σχυρο χαρακτρος. λλη το ραιοτέρα, δραστήριος, εγενής λλ’ οχί καθ’ περβολήν εφυής. τε πλησίαζεν καιρός το τοκετο δί’ μφοτέρας, πεφάσισαν νά ποκτήσουν τήν πρώτην μπειρίαν κολουθοσαι τήν πρός τινός μφανισθείσαν μέθοδον το «νωδύνου τοκετο». πρώτη, ατρός, ταχέως κατενόησεν λον τόν μηχανισμόν τς πράξεως ταύτης καί μετά δύο τρία μαθήματα τς καθωρισμένης γυμναστικς γκατέλειψε τάς σκήσεις, πεπεισμένη τι κατενόησε τά πάντα καί τι κατά τήν στιγμήν τς νάγκης θά φήρμοζε τά γνώσεις ατς. λλη δέν γνώριζε πολλά περί τς νατομίας το σώματος οτε διετίθετο νά σχοληθ μετά τς εωρητικς πλευρς τς μεθόδου ταύτης, λλά παρεδόθη πλς μετά ζήλου ες τήν πανάληψιν το προδιαγεγραμμένου συμπλέγματος κινήσεων το σώματος. φομοιώσασα δέ ταύτας παρκς, τε φθασεν στιγμή, πλθε διά τό προκείμενον γχείρημα. Καί τί νομίζετε τι συνέβη; μέν πρώτη κατά τήν στιγμήν το τοκετο κ τν πρώτων δη δινν δέν νεθυμήθη τάς θεωρίας καί τεκε μετά μεγάλης δυσκολίας, «ν λύπαις» (Γέν. 3,16)· δέ λλη τεκεν νευ πόνωνκαι σχεδόν νευ δυσκολίας.  Οτω θά συμβ καί ες μς. σύγχρονος καί πεπαιδευμένος νθρωπος εναι ες θέσιν νά ννοήση τόν «μηχανισμόν» τς νοερς προσευχς. ρκε νά προσευχηθ δύο τρεις  βδομάδας μετά τινός ζήλου, νά ναγνώση λίγα βιβλία, καί δού, διος δύναται δη ες τά γεγραμμένα βιβλία νά προσθέση καί τό διον ατο. Κατά τήν ραν μως το θανάτου, ταν λη σύστασις μν ποβάλληται ες βιαίαν διάσπασιν, ταν νος θολοται καί καρδία ασθάνηται σχυρούς πόνους ξασθένησιν, τότε πσαι α θεωρητικαί μν γνώσεις κλείπουν καί προσευχή δύναται νά πολεσθ. Εναι ναγκαον νά προσευχώμεθα πί τη. Νά ναγινώσκωμεν λίγον, καί μόνον ,τι κατά τόν να τόν λλον τρόπον πτεται τς προσευχς καί συνεργε, κατά τό περιεχόμενον ατο, ες τήν νίσχυσιν τς λξεως πρός προσευχήν μετανοίας διά τς σωτερικς φυλακς το νοός. κ τς μακροχρονίου παναλήψεως προσευχή γίνεται φύσις τς πάρξεως μν, φυσική ντίδρασις ες πν φαινόμενον ν τη   πνευματική σφαίρα, ετε τοτο εναι φς, ετε σκότος, ετε μφάνισις γίων γγέλων δαιμονικν δυνάμεων, χαρά λύπη – ν νί λόγω, ν παντί καιρ καί πάση περιστάσει. Μετά τοιαύτης προσευχς γέννησις μν διά τήν οράνιον ζωήν δύναται ντως νά ποβ νώδυνος. βίβλος τς Καινς Διαθήκης, τις ποκαλύπτει ες μς τά σχατα βάθη το νάρχου ντος, εναι σύντομος, λλά καί θεωρία τς προσευχς το ησο δέν παιτε νάπτυξιν ες πλάτος. διά το Χριστο φανερωθεσα τελειότης εναι έφικτος ν τος ρίοις τς γής· τό πλθος τν πειρασμν, τούς ποίους διέρχεται σκν τήν προσευχήν ταύτην, εναι περίγραπτον. σκησις τς προσευχς ταύτης δηγε κατά παράδοξον τρόπον τό πνεμα το νθρώπου ες συνάντησιν μετά τν κεκρυμμένων ν τ «Κόσμω» δυνάμεων. διά το νόματος το ησο προσευχή προκαλε ναντίον ατς πίθεσιν κ μέρους τν κοσμικν δυνάμεων, κάλλιον δ’ επεν, τήν πάλην μετά «τν κοσμοκρατόρων το σκότους το αἰῶνος τούτου, τν πνευματικν της πονηρίας ν τος πουρανίοις» (πρβλ. φεσ.  6,12). Ατη, νυψοσα τόν νθρωπων ες σφαίρας κειμένας πέραν τν ρίων τς γηίνης σοφίας, ες τά ψίστας μορφς ατς, παιτε «γγελον πιστόν δηγόν». προσευχή το ησο κατά τήν οσίαν ατς πέρκειται παντός ξωτερικο σχήματος, ν τή πράξει μως ο πιστοί νεκα τς νικανότητος ατν νά σταθον ν ατή «καυαρ νοΐ» πί μακρόν χρόνον, χρησιμοποιον τό κομβοσχοίνιον χάριν πειθαρχίας. ν τ γίω ρει το θω τό πλέον διαδεδομένον κομβοσχοίνιον φέρειεκατο κόμβους διηρημένους ες τέσσαρα μέρη τν εκοσι πέντε κόμβων. ριθμός τν προσευχν καί τν μετανοιν καθ’ μέραν καί νύκτα ρίζεται ναλόγως τς δυνάμεως κάστου καί τν πραγματικν συνθηκν τς ζως ατο.
Το μακαριστο Γέροντος καί κτήτορος τς Μονς το Τιμίου Προδρόμου Essex
Σωφρονίου Σαχάρωφ πό τό βιβλίο “ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΉΣ”, κδ. Ι. Μ. Τιμίου Προδρόμου Essex.



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου